Derste Kelime Bulutu Nasıl Yapılır? 7 Etkinlik Fikri

Derste kelime bulutu nasıl yapılır? Kısaca: bir soru sorarsınız, öğrenciler telefonlarından tek kelimelik yanıtlar yazar, sık tekrar eden kelimeler tahtada büyüyerek görünür. Birkaç saniyede sınıfın ortak düşüncesini, ön bilgisini ve merak ettiklerini görürsünüz. Bu yazıda kelime bulutunun ne olduğunu, adım adım nasıl kurulacağını, iyi bir kelime bulutu sorusunun özelliklerini ve her derste uygulayabileceğiniz yedi etkinlik fikrini bulacaksınız.

İçindekiler

• Kelime bulutu nedir, derste neden işe yarar?
• Derste kelime bulutu oluşturma: 4 adım
• İyi bir kelime bulutu sorusu nasıl yazılır?
• Kelime bulutu için 7 etkinlik fikri
• Sık yapılan hatalar
• Sık sorulan sorular

Kelime bulutu nedir, derste neden işe yarar?

Kelime bulutu, bir grubun yazdığı kelimelerin tekrar sayısına göre büyüklüğünün değiştiği görsel bir özettir. Sınıfta en çok yazılan kelime en büyük, tek kişinin yazdığı kelime en küçük görünür. Öğretim açısından üç önemli yararı vardır:

• Herkes katılır: Parmak kaldırmayan öğrenci de yanıt verebilir; yanıtlar isimsiz gösterilebilir.
• Ön bilgiyi gösterir: Konuya başlamadan önce sınıfın neyi bildiğini ya da nasıl düşündüğünü görürsünüz.
• Tartışmayı başlatır: Bulutta öne çıkan ve aykırı kelimeler konuşmaya zemin hazırlar.

Derste kelime bulutu oluşturma: 4 adım

1. Soruyu slayta bağlayın

Kelime bulutu sorusunu sunumunuzda ilgili slayta yerleştirin. Beyaz Tebeşir'de etkinlik o slayta gelince telefonunuzdaki kumandada hazır bekler; sunumdan çıkmanız gerekmez.

2. Öğrencileri derse katın

Öğrenciler tahtadaki QR kodu telefonlarıyla okutur ya da beş haneli ders kodunu girer. Uygulama indirmek ve hesap açmak gerekmez, bu yüzden katılım birkaç saniye sürer.

3. Soruyu açın ve yanıtları toplayın

Etkinliği başlatın. Öğrenciler telefonlarından tek kelime yazar. Yanıtlar geldikçe bulut tahtada canlı olarak şekillenir. İsterseniz sonucu önce siz görüp sonra tahtada gösterebilirsiniz.

4. Bulutu birlikte yorumlayın

En büyük kelimeye, en beklenmedik kelimeye ve hiç görünmeyen kelimeye birer soru sorun: “Neden bu kelime bu kadar öne çıktı? Bunu yazan arkadaşımız açıklar mı?”

İyi bir kelime bulutu sorusu nasıl yazılır?

Etkinliğin kalitesini büyük ölçüde soru belirler. Şu ölçütlere bakın:

• Tek kelime istenmelidir. “Hangi kelime?” diye sorun; cümle istemeyin.
• Doğru-yanlış yanıtı olmamalıdır. Kelime bulutu algıyı ve düşünceyi yoklar; bilgi ölçmek için anlık ölçme (quiz) daha uygundur.
• Konuya odaklı olmalıdır. “Aklınıza ne geliyor?” yerine “Bu hafta konusunun, yani empatinin sizdeki ilk çağrışımı nedir?” gibi odaklı sorular daha anlamlı bulutlar verir.
• Yanıtlar isimsiz gösterilebilmelidir. Kişisel ve duygusal sorularda isimsiz gösterim çekingenliği azaltır.

Kelime bulutu için 7 etkinlik fikri

1. Isınma: konuya giriş çağrışımı

Dersin ilk beş dakikasında “Bugünkü konu olan küreselleşme deyince aklınıza gelen ilk kelime?” diye sorun. Çıkan buluttan bugünkü dersin hedeflerine köprü kurun.

2. Ön bilgi yoklaması

Yeni bir kavramdan önce öğrencilerin o kavramla ilgili ne bildiğini görün; anlatımı buna göre kısaltın ya da genişletin.

3. Ders sonu özeti

“Bu dersten aklınızda kalan tek kelime nedir?” sorusu, derste neyin öne çıktığını gösterir. Ders başındaki bulutla karşılaştırmak etkileyici bir geri bildirim olur.

4. Duygu durumu

Sınav haftasında ya da zor bir konuda “Şu an kendinizi hangi kelimeyle tarif edersiniz?” diye sorun. İsimsiz gösterim burada özellikle değerlidir.

5. Kavram haritası başlangıcı

Bir kavramın (örneğin “okuma”) çağrışımlarını toplayın, sonra grupla kavram haritasına dönüştürün.

6. Dil derslerinde sözcük etkinliği

Türkçe ya da yabancı dil derslerinde verilen bir görselin ya da metnin akla getirdiği sözcükleri toplayın; ardından sözcükleri türlerine göre gruplandırın.

7. Karşılaştırmalı bulutlar

Aynı soruyu konudan önce ve sonra iki kez sorun; iki bulutu yan yana göstererek öğrenmenin gözle görülür kanıtını elde edin.

Sık yapılan hatalar

• Çok geniş soru sormak: “Hayat nedir?” gibi sorular dağınık, yorumlanamayan bulutlar üretir.
• Bulutu yorumlamadan geçmek: Etkinliğin değeri bulutun kendisinde değil, üzerine yapılan konuşmadadır.
• Yazım farklarını görmezden gelmek: “İletişim” ile “iletisim” ayrı kelime sayılabilir. Bu durumda bulutu birlikte sadeleştirebilirsiniz.
• Çok sık kullanmak: Her derste aynı etkinlik monotonlaşır; anket, ölçek ve atölye gibi diğer etkinliklerle dönüşümlü kullanın.

Sık sorulan sorular

Kelime bulutu için öğrencilerin hesap açması gerekir mi?

Beyaz Tebeşir'de hayır: öğrenci tahtadaki QR kodu okutup adını yazar ve derstedir.

Bulutta kaç kelime görünür?

Sınıf büyüklüğüne bağlıdır. Kalabalık gruplarda sık tekrar eden kelimeler öne çıkar; bu yüzden soruyu odaklı tutmak önemlidir.

Kelime bulutu ölçme-değerlendirme için kullanılabilir mi?

Doğrudan not vermek için değil, öğrenmeyi yoklamak ve geri bildirim almak için kullanılır. Not ya da puan gerektiren durumlarda anlık ölçme etkinliği tercih edilir.

Ücretsiz bir araçla yapılabilir mi?

Evet. Seçenekleri Mentimeter alternatifi ücretsiz araçlar rehberimizde karşılaştırdık.

Sonuç

Kelime bulutu, derse en düşük hazırlıkla en yüksek katılımı kazandıran etkinliklerden biridir. Odaklı bir soru, hesapsız katılım ve bulutu yorumlayan bir öğretmen yeterlidir. Kendi derslerinizde denemek için Beyaz Tebeşir'e ücretsiz başvurun.